1-12- معرفی گیاه درمنه کوهی و اثرات و ترکیبات موجود در آن:28
1-12-1- معرفی گیاه درمنه کوهی28
1-12-2- نامهای گیاه:29
1-12-3- مورفولوژی گیاه درمنه کوهی:29
1-12-4- دامنه انتشار جغرافیایی:30
1-12-5- تاکسونومی:31
1-12-6- ساختارهای شیمیایی و ترکیبات گیاه درمنه کوهی:32
1-13- متفورمین Metformin38
1-13-1- چگونگی اثر متفورمین بر روی قندخون:39
1-13-2- عوارض جانبی متفورمین:40
1-14- استرپتوزوسین و مکانیسم آن42
1-15-دستگاه تولید مثلی در موش صحرایی ماده43
1-15-1- تخمدان:44
1-15-2- لوله های رحمی:45
1-15-3- رحم:45
1-15-4-واژن:46
1-15-5-اعضای تناسلی خارجی:47
1-15-6-غدد ضمیمه:47
1ـ16ـ تولید مثل فصلی پستانداران و سیکل های استروس در موش صحرایی ماده47
1-16-1- پرواستروس49
1ـ16ـ2ـ استروس50
1ـ16ـ3ـ مت استروس:51
1ـ16ـ4ـ دی استروس:52
1-17- اووژنز در پستاندارن52
1-18-اووژنز در موش صحرایی56
1-19-انواع فولیکول های تخمدانی57
1-19-1- فولیکول های بدوی57
1-19-2- فولیکول های در حال رشد57
1-19-3- فولیکول های رسیده58
1-20-مراحل مختلف سیکل تخمدانی در موش صحرایی:59
1-20-1- چرخه تخمدانی59
1-20-2-مرحله فولیکولی60
1-20-3-تخمک گذاری62
1-20-4-فاز لوتئال(جسم زرد)63
1-21-اعمال هورمون های تخمدانی-استرادیول و پروژسترون65
1-22- کنترل هورمونی اووژنز67
1-23- استریولوژی70
1-23-1-روش کاوالیه70
فصل دوم: مروری بر تحقیقات پیشین
2-1- اثرات گیاهان دارویی بر دیابت و سیستم تولید مثلی:74
2-2- اثر برخی ترکیبات شیمیایی بر دیابت و سیستم تولید مثل:74
2-3- تأثیرات زیستی گیاه درمنه کوهی:76
2-4- فعالیت ضد سمی:77
2-5- فعالیت ضد کرمی:77
2-6- فعالیت ضد لیشمانیایی عصاره ی درمنه کوهی در شرایط Invitro:77
2-7- فعالیت ضد باکتریایی:78
2-8- فعالیت آنتی اسپاسمودیک گیاه درمنه ی کوهی:78
2-9- فعالیت ضد کرمی گیاه درمنه کوهی:79
2-10- اسانس های روغنی:79
2-11- فعالیت هیپوگلسیمی:79
2-12- اثرات حفاظت سلولی درمنه کوهی:81
2-13- اثر متفورمین بر روی چربی ها:82
2-14- تأثیر متفورمین بر روی وزن بدن:82
2-15- مقایسه اثرات آندوکرینی و متابولیکی متفورمین و دیان در خانم های مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک(8):84
2-16- تأثیر متفورمین برتخمدان پلی کیستیک در دختران مجرد:84
2-17- اثر متفورمین بر بیان ژن Pdx-1 طی تکامل پانکراس موش:87
فصل سوم: مواد، وسایل و روشهای اجرایی تحقیق
3-1- مواد و و وسایل و ترکیبات شیمیائی مصرفی89
3-2- دستگاه ها، لوازم و تجهیزات غیر مصرفی90
3-3- شناسایی گیاه و به دست آوردن عصاره ی هیدرو الکلی گیاه درمنه کوهی:91
3-3-1- تهیه گیاه درمنه کوهی:91
3-3-2- تهیه عصاره درمنه کوهی:91
3-3-3- تعیین دوز و روش حل کردن عصاره هیدروالکلی درمنه کوهی در حامل عصاره:92
3-4- روشها و مراحل اجرای آزمایش92
3-4-1- نحوه انتخاب و شرایط نگهداری حیوانات مورد آزمایش92
3-4-2- دیابتی کردن رت ها:93
3-4-3- نحوه تهیه متفورمین:94
3-4-4- روش تعیین قند خون:94
3-4-5- طریقه گاواژ کردن حیوان94
3-5- گروه بندی حیوانات95
3-6- هم سیکل کردن موشهای صحرایی ماده بالغ97
3-6-1-روش تهیه اسمیر واژنی از موش صحرایی ماده97
3-7- تشریح و خارج کردن تخمدانها98
3-7-1- تشریح98
3-7-2- خارج کردن تخمدان ها99
3-8-روش آماده سازی و تهیه اسلاید میکروسکوپی از نمونه های بافتی99
3-8-1-پاساژ بافتی99
3-8-2- قالب گیری(Embedding)101
3-8-3- مقطع گیری (Sectioning)102
3-8-4-رنگ آمیزی (Staining)102
3-8-4-1- رنگ آمیزی هماتوکسیلین- ائوزین102
3-8-4-2- رنگ آمیزی تری کروم ماسون103
3-8-4-3- رنگ آمیزی پریودیک اسیدشیفت (PAS techniques aqous staining)104
3-8-5- آبگیری شفاف کردن و لامل گذاری104
3-8-6-چسباندن (Mounting)104
3-9- روش مطالعه مقاطع بافتی105
3-9-1- مطالعه هیستوپاتولوژیکی105
3-9-2- مطالعه استریولوژیکی و روش کاوالیه105
3-10- روشهای تجزیه وتحلیل ومحاسبه آماری107
فصل چهارم: نتایج و یافته های پژوهش
4-1- نتایج مربوط به وزن رت ها:109
4-2- نتایج مربوط به قند خون رت ها:111
4-3- نتایج مربوط به وزن تخمدان ها:113
4-4- نتایج مربوط به میانگین فولیکولهای پره آنترال :115
4-5- نتایج مربوط به میانگین فولیکولهای ثانویه (آنترال):117
4-6- نتایج مربوط به میانگین فولیکولهای گراف:119
4-7- نتایج مربوط به میانگین تعداد جسم زرد:121
4-8- نتایج مربوط به میانگین فولیکولهای آترتیک:123
4-9- نتایج مربوط به حجم تخمدان:125
4-10- نتایج مربوط به قطر فولیکول های پره آنترال:127
4-11- نتایج مربوط به قطر فولیکول های ثانویه (آنترال):129
4-12- نتایج مربوط به قطر اووسیت:131
4-13- نتایج مربوط به قطر جسم زرد:133
4-14- نتایج مربوط به قطر ژرمینال اپی تلیوم:135
4-15- تغییرات هیستوپاتولوژیک:137
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
5-1- تفسیر نتایج مربوط به مقایسه وزن موش ها در آغاز و پایان آزمایش:147
5-2- تفسیر نتایج مربوط به مقایسه قند خون موش ها در آغاز و پایان آزمایش:147
5-3- تفسیر نتایج مربوط به مقایسه وزن تخمدان:149
5-4- تفسیر نتایج مربوط به مقایسه میانگین تعداد فولیکول های اولیه:150
5-5- تفسیر نتایج مربوط به مقایسه میانگین تعداد فولیکولهای ثانویه (آنترال):151
5-6- تفسیر نتایج مربوط به مقایسه میانگین تعداد فولیکول های گراف:153
5-7- تفسیر نتایج مربوط به مقایسه میانگین تعداد جسم زرد:153
5-8- تفسیر نتایج مربوط به مقایسه میانگین تعداد فولیکولهای آترتیک:154
5-9- تفسیر نتایج مربوط به قطر فولیکول های پره آنترال:155
5-10- تفسیر نتایج مربوط به قطر فولیکول های ثانویه (آنترال):155
5-11- تفسیر نتایج مربوط به قطر جسم زرد155
5-12- تفسیر نتایج مربوط به قطر اووسیت156
5-13- تفسیر نتایج مربوط به قطر ژرمینال اپی تلیوم:157
5-14- تفسیرنتایج مربوط به حجم تخمدان:158
پیشنهاد :160
منابع و ماخذ:161
Abstract:178
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول (1-1) عوامل خطر دیابت شیرین نوعII8
جدول (1-2) افتراق میان دیابت قندی (DM) نوع I و نوع II16
جدول (1-3) انواع انسولین و ویژگی های آن19
جدول (1-4) مشخصات داروهای خوراکی ضد دیابت27
جدول (4-1) مقایسه وزن بدن در گروه های مورد بررسی109
جدول (4-2) مقایسه قند خون قبل و بعد از تیمار111
جدول (4-3) تجزیه واریانس و مقایسه میانگین وزن تخمدان در گروه های مورد بررسی113
جدول (4-4) تجزیه واریانس و مقایسه میانگین فولیکولهای پره آنترال در گروه های مورد بررسی115
جدول (4-5) مقایسه ی تعداد فولیکولهای آنترال مربوط به گروه های مورد بررسی117
جدول (4-6 ) مقایسه ی میانگین فولیکول های گراف در گروه های مورد بررسی119
جدول (4-7) مقایسه تعداد جسم زرد گروه های مورد بررسی121

جدول (4-8) مقایسه تعداد فولیکول های آترتیک در گروه های مورد بررسی123
جدول (4-9) مقایسه حجم تخمدان در گروه های مورد بررسی125
جدول (4-10) مقایسه قطر فولیکول های پره آنترال در گروه های مورد بررسی127
جدول (4-11) مقایسه قطر فولیکول آنترال در گروه های مورد بررسی129
جدول (4-12) مقایسه قطر اووسیت در گروه های مورد بررسی131
جدول (4-13) مقایسه نتایج مربوط به میانگین قطر جسم زرد در گروه های مورد بررسی133
جدول (4-14) نتایج مربوط به قطر ژرمینال اپیتلیوم در گروه های مورد بررسی135
جدول (4-15) تغییرات هیستوپاتولوژیک بافت تخمدان در گروه های مورد بررسی137
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار (1-1) آزاد سازی هورمون در مراحل مختلف تخمک گذاری55
نمودار (4-1) مقایسه ی تغییرات مربوط به وزن موش ها در گروه های مختلف110
نمودار (4-2) مقایسه میانگین تغییرات قند خون قبل و پس از تیمار در گروه های مورد بررسی112
نمودار (4-3) مقایسه میانگین وزن تخمدان در گروه های مورد بررسی114
نمودار (4-4) مقایسه میانگین فولیکول پره آنترال در گروه های مورد بررسی116
نمودار (4-5) مقایسه میانگین فولیکول آنترال در گروه های مورد بررسی118

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمودار (4-6) مقایسه میانگین درصد فولیکول گراف در گروه های مورد بررسی120
نمودار (4-7) مقایسه میانگین جسم زرد درگروه های مورد بررسی122
نمودار (4-8) مقایسه میانگین فولیکول های آترتیک در گروه های مورد بررسی124
نمودار (4-9) مقایسه حجم تخمدان در گروه های مورد بررسی126
نمودار ( 4-10) مقایسه میانگین قطر فولیکول های پره آنترال در گروه های مورد بررسی128
نمودار (4-11) مقایسه میانگین قطر فولیکول آنترال در گروه های مورد بررسی130
نمودار (4-12) مقایسه میانگین قطر اووسیت در گروه های مورد بررسی132
نمودار (4-13) مقایسه میانگین قطر جسم زرد در گروه های مورد بررسی134
نمودار (4-14) مقایسه میانگین قطر ژرمینال اپیتلیوم در گروه های مورد بررسی136
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل (1-1) الگوی زمانی تکامل دیابت نوعI14
شکل (1-2) گیاه درمنه29
شکل(1-3) دامنه انتشار گیاه درمنه کوهی31
شکل (1-4) سیستم تولید مثلی ماده44
شکل (1-5) تصویر لام مرحله پرو استروس50
شکل (1-6) تصویر لام مرحله استروس51
شکل (1-7) تصویر لام مرحله مت استروس51
شکل (1-8) تصویر لام مرحله دی استروس52
شکل (1-9) تکامل فولیکول تخمدانی پستانداران(54)59
شکل (1-10) گرید جهت تعیین حجم تخمدان72
شکل (3-1) دستگاه روتاری92
شکل (3-2)محل نگهداری حیوانات93
شکل (3-3) روش تجویز عصاره به صورت گاواژ95
شکل(3-4) روش وزن کردن موش96
شکل (3-5) روش تهیه اسمیر واژنی98
شکل (3-6) آماده نمودن تخمدان برای جداسازی99
شکل (3-7) الف) تصویر نقاط تلاقی کرده با سطح نمونه107
ب) میکروسکوپ پروژکتور107
شکل (4-1) فتومیکروگراف نوری از تخمدان برای نمایش فولیکول پری آنترال (بدوی) رنگ آمیزی H&E بزرگنمائی ×400138
شکل (4-2) فتومیکروگراف نوری از تخمدان برای نمایش فولیکول پری آنترال رنگ آمیزی H&E بزرگنمائی ×400138
شکل (4-3) فتومیکروگراف نوری از تخمدان برای نمایش فولیکول آنترال- رنگ آمیزی H&Eبزرگنمائی ×400139
شکل (4-4) فتومیکروگراف نوری از تخمدان برای نمایش فولیکول گراف – رنگ آمیزی H&Eبزگنمائی ×40139
شکل (4-5) فتومیکروگراف نوری از تخمدان برای نمایش جسم زرد رنگ آمیزی H&Eبزگنمائی ×40140
شکل (4-6) فتومیکروگراف نوری از تخمدان برای نمایش فولیکول آترتیک – رنگ آمیزی H&Eبزرگنمائی ×100141
شکل (4-7): فتومیکروگراف نوری از تخمدان گروه کنترل 142
شکل (4-8) فتومیکروگراف نوری از تخمدان گروه دیابتی100× 143
شکل (4-9) فتومیکروگراف نوری از ژرمینال اپی تلیوم تخمدان گروه دیابتی400×144

چکیده :
مقدمه: دیابت یکی از اختلالات متابولیک غدد درون ریز بدن است که اثرات گوناگونی بر ساختار وعملکرد بسیاری از سیستم های بدنی بر جای می گذارد. سیستم تولید مثلی نیز از این قاعده مستثنی نیست. مطالعات نشان می دهد که عصاره گیاه درمنه کوهی موجب کاهش معنی داری در سطح گلوکز در حیوانات دیابتی می شود. هدف از این مطالعه بررسی تاثیر عصاره ی گیاه درمنه کوهی در بهبود عوارض ناشی از دیابت بر بافت تخمدان می باشد.
مواد و روشها: تعداد 64 سر موش صحرایی ماده بالغ به ظاهر سالم با سن تقریبی 10 هفته از نژاد ویستار به طور تصادفی در 8 گروه کنترل، شم، دیابتی (استرپتوزوسینmg/kg 50)، دیابتی + عصاره گیاه (200 و300 mg/kg) وکنترل عصاره ی گیاه درمنه و دیابتی+ متفورمین mg/kg.250 قرار گرفتند. استرپتوزوسین به شکل درون صفاقی و بقیه مواد به شکل گاواژ تجویز گردیدند. تیمار موش ها به مدت 8 هفته ادامه داشت. و در این مدت حیوانات در شرایط استاندارد دما، رطوبت و غذای مخصوص حیوانات آزمایشگاهی قرار داشتند. در ابتدا و انتهای آزمایش وزن و قند خون موشها اندازه گرفته شد، سپس موش ها تشریح و تخمدان راست آنها پس از توزین و شستشو با نرمالین سالین در فرمالین 3% تثبیت و مراحل تهیه برش جهت انجام مطالعات به ترتیب خاصی انجام شد. اسلایدها با سه روش تری کروم ماسون، هماتوکسیلین ائوزین و پریودیک اسید شیف رنگ آمیزی شدند. مطالعات کمی شامل تخمین حجم تخمدان و تعیین درصد فولیکولها و هیستوپاتولوژیک به شکل کیفی انجام گردید. داده ها با نرم افزار spss ویرایش 15 و تست آماری دانکن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: نتایج نشانگر افزایش قند خون، حجم تخمدان، درصد فولیکول های آترتیک به لحاظ کمی و بروزاحتقان، پرخونی، افزایش ضخامت ژرمینال اپی تلیوم و فیبروز به لحاظ کیفی در گروه دیابتی بود در سایر گروه ها این پارامترها روند رو به کاهشی را نشان می دادند (p?0.05).
بحث و نتیجه گیری: از آنجا که بنظر میرسد عوارض ناشی از دیابت بر بافت تخمدانی یکی از علل کاهش توان باروری در جنس مونث باشد لذا با کنترل این بیماری می توان بر توانائی تولید مثلی زن افزود. همانگونه که نتایج این تحقیق نشان می دهد عصاره هیدروالکلی گیاه درمنه می تواند کاهش قابل توجهی در عوارض ناشی از دیابت در دستگاه تولید مثلی ماده پدید آورده و میتوان از آن به عنوان یک داروی سنتی با لطبع با عوارض کمتر در بهبود بیماران دیابتی بهره جست.
واژه های کلیدی: دیابت، تخمدان، موش صحرایی، درمنه کوهی، استریولوژی، هیستوپاتولوژی

فصل اول
کلیات
مقدمه:
امروزه گرایش مردم به طب سنتی افزایش یافته است مردم ترجیح میدهند که برای درمان بیماریها از عصاره ی گیاهان، جوشانده و دم کرده گیاهان دارویی استفاده کنند. هر چند طب جدید دارای امتیاز های ظاهری بیشتری نسبت به طب سنتی می باشد و مواد شیمیایی روز به روز شکل گسترده ای به خود میگیرد، اما عوارضی مثل پدیده ی خود ایمنی و مقاومت که بر اثر مصرف مداوم، بی رویه و خودسرانه ی داروها ایجاد شده است و مصرف طولانی مدت داروها و در برخی موارد قطع مصرف آنها، باعث ایجاد عوارض جانبی دیگری گردیده که از خود بیماری می تواند خطرناک تر باشد.
هر چند امروزه به دلیل اثرات موفقیت آمیز دارو های سنتزی مصرف این داروها توسعه پیدا کرده است اما مشکلات سنتز، هزینه بالا و عوارض جانبی باعث شده است که گیاهان دارویی و استفاده از طب سنتی در میان مردم رواج بیشتری پیدا کند و مردم به استفاده از این روش، تمایل بیشتری داشته باشند (38). از سویی دیگر کشور ما دارای تنوع آب و هوایی وگیاهان غنی به خصوص گیاهان دارویی می باشد که رسیدن به این مهم را امکانپذیر می سازد (16). همچنین مواد موثره موجود در داروهای گیاهی به دلیل همراه بودن آنها با مواد دیگر، پیوسته از یک حالت تعادل بر خوردار است، لذا در بدن انباشته نشده و اثرات جانبی به بار نمی آورد (38). همچنین بیشتر داروهای موجود و سنتزی به کمک گیاهان دارویی شناخته شده اند که نشان می دهند نقش این گیاهان در داروسازی و پزشکی اساسی می باشد. در این میان استفاده از کتب قدیمی طب، سهم به سزایی در دستیابی به داروهای امروزی داشته، به موازات پیشرفت طب و داروسازی داروهای زیادی از طریق گیاهان دارویی شناخته شده اند نمونه ی آن کشف آتروپین و کلشی سین توسط پی.ال.ژیژر1 بود. بیماری دیابت یکی از مهمترین بیماری های متابولیک بدن می باشد که می تواند در آینده یکی از علل اصلی مرگ و میر در جهان می باشد (99) همچنین علت اصلی کوری و قطع اندام های تحتانی در آمریکا، بیماری دیابت شناخته شده است (56). امروزه دیابت یکی از شایع ترین بیماری های سیستم غدد درون ریز بدن است که با افزایش گلوکز خون باعث اختلال در عملکرد سیستم تولید مثلی و همچنین اختلال در باروری می گردد. گیاهان دارویی زیادی وجود دارند که در پایین آوردن قند خون موثر می باشند اما بر روی تعداد کمی از آنها بررسی و تحقیق صورت گرفته است. مثلا عصاره ی گیاه دارچین با مکانیسم افزایش حساسیت بافتی به گلوکز،اثر ضد دیابتی دارد، یا گیاه هندوانه ابوجهل در رتهای دیابتی باعث کاهش سطح گلوکز خون گردید. یا گیاه کاسنی با نام علمی Cichorium intybus با محتوای اینولینی خود اثر پایین آورندگی قند خون از خود نشان می دهد (38). همچنین عصاره پیاز باعث کاهش سطح گلوکز خون و بهبود در عملکرد سیستم تولید مثلی می گردد. در این پایان نامه اثر عصاره هیدروالکلی گیاه درمنه کوهی در رتهای دیابتی شده با استرپتوزوسین بر بافت تخمدان و مقایسه آن با داروی شیمیایی متفورمین مورد بررسی قرار گرفته است.
1-1- دیابت شیرین2
این بیماری از شایعترین اختلالات غدد درون ریز بدن می باشد و معمولاً به وسیله کمبود انسولین، نقص در عملکرد آن و کاهش حساسیت بافتی به انسولین مشخص می گردد و با اختلال در متابولیسم طبیعی کربوهیدراتها، چربیها و پروتئین همراه است (36). گفته می شود که این بیماری در اثر واکنشهای پیچیده و عوامل مختلف چون ژنتیک، محیط و شیوه زندگی بوجود می آید (99).
اختلالات تنظیم متابولیک ناشی از دیابت شیرین، سبب بروز تغییرات پاتولوژیک ثانویه می گردد که
می تواند مشکلات فراوانی را برای فرد مبتلا ایجاد کند (50). بافتهایی چون مغز، شبکیه و کلیه نیز در معرض خطر می باشند اگر چه این بافتها برای انتقال گلوکز، وابسته به انسولین و انتقال دهنده های
واسطه ای آن نمی باشند. اما مهمترین اتیولوژی در این بیماری، کمبود انسولین می باشد که اصولاً ژنتیک در این امر بسیار دخیل می باشد ولی به تنهایی عامل اصلی نمی باشد (113). Oxidative Stress نقش مهمی را در پیشرفت بیماری دیابت شیرین بازی می کند (55)، به طوری که به هم خوردن تعادل بین گونه های اکسیژن فعال یا رادیکال های آزاد مثل سوپر اکسید3، هیدروژن پرکسید4، و آنتی اکسیدانتها5 باعث تولید Oxidative Stress می گردد (94).
نشانه های بیوشیمی اولیه این بیماری به درستی شناخته نشده است با اینحال غیرحساس بودن بافتها به انسولین برای انتقال گلوکز، ساختار آنزیم هایی مثل آلدوز ردوکتاز6، پروتئین کیناز7 و پمپ سدیم – پتاسیم وابسته به ATP8 را تحت تأثیر قرار می دهد (81). همچنین تبادل سدیم و هیدروژن و تغییر در انتقال آنها و متابولیتهای مهم و اسمولیت ها دستخوش تغییر می شوند (141).
1-1-1- طبقه بندی دیابت شیرین:
پیشرفت های اخیر در درک اتیولوژی و پاتوژنز بیماری، منجر به بازبینی طبقه بندی دیابت شده است که این تغییرات، نشان دهنده تلاش برای طبقه بندی بیماری دیابت براساس روندهای پاتوژنیکی است که باعث هیپرگلیسمی می شوند و سن بیمار، سن شروع و نوع درمان در طبقه بندی دخالت داده نشده است. هر چند این طبقه بندی نیز دارای مرزهای کاملاً مشخصی نمی باشد و ممکن است نشانه های نوع خاصی از دیابت در فرد وجود داشته باشد ولی از نظر گروهی، بیماری در گروه دیگر طبقه بندی شود (99). در بعضی موارد خصوصاً در نوع غیر وابسته به انسولین بیماری دیر شناخته می شود در نتیجه، بیمار علایم دیابت وابسته به انسولین را نشان می دهد و با توجه به عوامل، مکانیسمها و نشانه ها نمی توان بیمار را در نوع خاصی از دیابت طبقه بندی کرد (58).
NDDG9 و 10WHO دیابت را به چهار گروه تقسیم بندی کرده اند.
نوع I یا وابسته به انسولین.
نوع II یا غیروابسته به انسولین.
دیابت ناشی از سوء تغذیه
انواع دیگر دیابت (مانند دیابت بی مزه، دیابت حاملگی و…).
اما دیابت نوع I و II مهمتر می باشند و درصد بیشتری را به خود اختصاص می دهند (56).
1-1-2- دیابت نوعI :
دیابت وابسته به انسولین یا IDDM11 تنها 10-5 درصد افراد دیابتی را شامل می شود. نشانه های اولیه این بیماری پرنوشی، پرخوری و پراداری می باشد (113). همچنین کاهش وزن و تشنگی زیاده از حد نیز دارند و ممکن است در نهایت در بیماران دیابتی کتواسیدوز12 رخ دهد (118). این بیماران برای کنترل قندخون و کتواسیدوز به انسولین نیاز دارند و به همین علت آن را دیابت وابسته به انسولین می گویند (99).
در دیابت نوع I معمولاً ترشح انسولین به علت ناتوانی شدید پانکراس، پایین می آید (110) و چنانچه انسولین اندوژنی تولید نشود در نهایت، بیماران کتواسیدوز خواهند داشت (99).
افراد مبتلا به دیابت شیرین وابسته به انسولین لاغر و جوان هستند و بعضاً به آن دیابت جوانی13
می گویند. عامل اصلی در ایجاد این نوع دیابت سلول های خود ایمنی هستند که سلول های بتا در پانکراس را تخریب می کنند (58). این اتوآنتی بادی ها بر علیه سلول های بتای جزایر لانگرهانس ساخته می شوند و به انسولین، ?-cell antigen و پروتئین ها متصل می شوند (81). وجود این نوع آنتی بادی ها و تخریب سلول های بتا در ابتلا به دیابت موثر می باشند (154). دیابت نوع I دارای دو زیر گروه IA و IB می باشد که تنها در نوع IA اتو آنتی بادی تولید می شود (58).
1-1-3- دیابت نوع II
دیابت قندی نوع II یا غیر وابسته به انسولین شایع ترین بیماری غدد درون ریز می باشد (173) که حدود 90 درصد از بیماران دیابتی را شامل می شود (49). این بیماری معمولا در افراد مسن و بالای 40 سال شایع است، و آن را دیابت بزرگسالان14 می گویند. با وجود شایع بودن آن علت پاتوژنز بودن آن چندان مشخص نیست (113). این نوع دیابت معمولا با مقاومت محیطی نسبت به انسولین و کاهش ترشح این هورمون از سلول های بتا مشخص می شود (56). بر خلاف دیابت شیرین نوع I این بیماران چاق هستند ولی حدود 10 تا 20 درصد آنها لاغر می باشند. به همین جهت به دو زیر گروه چاق و لاغر تقسیم
می شوند (99).
فاکتورهای تأثیرگذار در دیابت نوع II، فاکتورهای ژنتیکی و محیطی هستند با این حال گفته می شود که غذای دریافتی، سن و چاقی از فاکتورهای مهم در بروز بیماری می باشند (118). در این افراد مقاومت به انسولین، تغییری از کاهش رسپتورهای انسولین می باشد که مربوط به down regulation receptors و receptor abnormalities Post می باشند (145).
در طبقه بندی جدید از NIDDM , IDDM استفاده نمی شود زیرا افراد مبتلا به دیابت غیروابسته به انسولین در نهایت برای کنترل قندخون و احتمالاً کتواسیدوز، احتیاج به انسولین دارند (132). تفاوت دیگر این است که سن بیمار به عنوان یک معیار تشخیصی بکار نمی رود. اگر چه دیابت نوع I قبل از سی سالگی رخ می دهد، با اینحال تخریب سلول های بتا می تواند در هر زمانی رخ دهد و دیابت نوع II که معمولاً در سنین بالا رخ می دهد، در اطفال و نوجوانان نیز دیده شده است و حتی افراد چاق نیز، مبتلا به دیابت شیرین نوع I می شوند (8). جدول1-1 عوامل خطر دیابت شیرین نوعII را نشان می دهد(36).
جدول (1-1) عوامل خطر دیابت شیرین نوعII
سابقه خانوادگی دیابت ( ابتلا به دیابت نوع2 در والدین یا خواهر و برادران بیمار)
چاقی (20%? وزن مطلوب بدن یا BMI 27?)
سن ? 45 سال
نژاد / قومیت ( مثل سیاه پوستان آمریکا، اسپانیولی های آمریکا، بومیان آمریکا، آسیایهای آمریکا، اهالی جزایر اقیانوس آرام )
هیپرتانسیون ( فشار خون ?mmHg 90/140)
سطح کلسترول HDL?mmol/L 9/0 (mg/dL 35) و / یا سطح تری گلیسرید ?mmol/L 82/2 (mg/dL 250)
سندرم تخمدان پلی کیستیک
1-1-4- انواع دیگر دیابت:
انواع دیگر دیابت، ناشی از سوء تغذیه، و بیماران با شرایط خاص می باشند. دیابت ناشی از سوء تغذیه می تواند به دلایل گوناگونی مثل عدم دریافت مواد غذایی لازم یا کاهش جذب این مواد برای بدن رخ دهد. این بیماری خاص کشورهای در حال توسعه در کمربند استوایی است (54). در طبقه بندی اتیولوژیک به غیر از دیابت نوع I و II، انواع دیگر دیابت، شامل دیابت حاملگی15 و دیگر انواع اختصاصی دیابت
می باشند. بیماران دیابتی ناشی از سوء تغذیه علامت دار بوده و به حالت کتوزی مقاومند ولی به انسولین نیاز دارند (50).
دیابت حاملگی نوع خاصی از دیابت می باشد که در زمان حاملگی به وقوع می پیوندد. این بیماران دارای نوعی اختلال در تحمل گلوکز می باشند. این مشکل در 5-2 درصد حاملگیها رخ می دهد و فاکتورهایی چون سن مادر، سابقه به دنیا آوردن نوزادی با وزن بیش از 5/4 کیلوگرم و تعداد زایمان بیشتر از دوبار، وقوع آن را بالا می برند(99). دلیل این امر، کاهش ارثی ذخیره سلول های بتا است و در نتیجه، پانکراس نمی تواند انسولین کافی ترشح کند تا بر تأثیر هورمونهای جفتی در ایجاد مقاومت به انسولین فایق آید () سایر بیماری های که به آن دیابت ثانویه می گویند بسته به فرآیند تخریب سلول های بتا با ایجاد مقاومت می تواند به نوع I یا II ارتباط پیدا کند(56). برای مثال سندرمهای هورمونی که با ترشح انسولین تداخل دارند، مانند فئوکروموسیتوما16 و یا آکرومگالی17 می توانند مقاومت به انسولین ایجاد کنند (50). دلیل مقاومت به انسولین می تواند هورمون رشد و چاقی باشد زیرا آزادسازی چربی به وسیله هورمون رشد سبب چاقی شده که این فرآیند باعث کتونسازی می گردد و در نهایت برداشت گلوکز توسط سلول های چربی و عضلات که به انسولین حساس هستند، افزایش یافته و غلظت بالای گلوکز و تأثیر آن بر پانکراس باعث ترشح بیشتر انسولین و مقاومت به آن می گردد (99). همچنین آنتی بادی های ضد تیروئید، پاراتیرویید و گنادها به نوعی با دیابت رابطه دارند. بیماری های غده پانکراس مثل پانکراتیت18 و سرطان پانکراس، داروهایی مثل فنی توئین، گلوکز کورتیکوئیدها، استروژنها، دیورتیک های تیازیدی و بتابلاکرها باعث ایجاد دیابت ثانویه می گردند (131).
دیابت جوانان با شروع دوران بلوغ یا 19MODY یکی از زیر گروه های DM می باشد که ژنتیک نقش مهمی را در بروز آن بازی می کند. مشخصه آن هیپرگلیسمی و اختلال ترشح انسولین می باشد(132)، ولی منابع دیگر آن را شکلی از دیابت نوع II نام می برند و شایعترین علت آن را درگیری ژن گلوکوکیناز20 عنوان می کنند (50).
1-2-اپیدمیولوژی، ژنتیک و پاتوژنز
به دلیل ارتباط اپیدمیولوژی، ژنتیک و پاتوژنز با یکدیگر و دیابت، طی سالهای گذشته، به این فاکتورها توجه بیشتری شده است. این فاکتورها در ایجاد دیابت رابطه تنگاتنگی دارند و به نظر می رسد که نقش عوامل ژنتیکی در بروز فاکتورهای دیگر مهمتر می باشد (99).
1-2-1- اپیدمیولوژی
طی دو هفته گذشته، میزان وقوع دیابت شیرین افزایش یافته است. در حال حاضر در آمریکا تعداد مبتلایان، 14 میلیون نفر می باشند که نمی تواند کاملاً واقعی باشد زیرا 50 درصد افراد مبتلا به NIDDM ناشناخته هستند و در حقیقت زمانی که بیماری آنها تشخیص داده می شود حدود 7-5 سال از بیماری گذشته است (56). تنوع جغرافیایی یکی از عوامل دخیل در بروز دیابت می باشد مثلاً در کشورهای اسکاندیناوی مثل فنلاند افراد مبتلا بیشتر از دیابت نوعI هستند ولی در حاشیه اقیانوس آرام، دیابت نوع IDDM را کمتر می بینیم. دلیل افزایش دیابت نوعI، می تواند به علت فزونی شیوع آللهای پرخطر HLA در میان گروه های قومی مختلف باشد (99).
هر ساله در آمریکا حدود 000/800 نفر به دیابت شیرین مبتلا می شوند که بیشتر از دیابت نوع II
می باشد ولی از لحاظ جنسی، در زنان و مردان شیوع آنها برابر است ولی در افراد بالای 60 سال در مردان شیوع بیشتری پیدا می کند (26). در سال 1998 حدود 16 میلیون نفر در آمریکا، معیارهای تشخیص دیابت را داشته اند که رقم فوق، هر ساله به آن اضافه می شود اما تفاوتهایی وجود دارد که دلیل یا دلایل آن به درستی مشخص نشده است. مثلاً میزان وقوع بیماری دیابت در نژادهای آفریقایی- آمریکایی و بومیان آمریکا دو برابر سفیدپوستان غیراسپانیایی است ولی سن شروع دیابت غیروابسته به انسولین در افراد غیراسپانیولی پایین تر است یا دیابت نوع IB که ایدیوپاتیک21 می باشد، بیشتر در نژادهای آمریکایی – آفریقایی و آسیایی دیده می شود. در حال حاضر در اروپای شرقی، شیوع دیابت وابسته به انسولین بیشتر شده است. ژاپنی ها 1%، سیاه پوستان 2%-1 و سرخ پوستان 1%-5/0 به این بیماری دچار می شوند و گفته می شود که غذای مصرفی و تنوع آن می تواند در بروز این تفاوت ها دخیل باشد(99).
میزان شیوع این بیماری در ایران %8-5 گزارش شده است (21). انجمن داروسازان خراسان در سال 1376 تعداد مبتلایان را حدود 2/1 میلیون نفر تخمین زده اند. در ایران پییشینه خانوادگی در ایجاد دیابت نوع II بسیار قوی می باشد که شاید دلیل این امر ازدواجهای درون قومی و فامیلی باشد. همچنین آغاز بیماری در ایران کند بوده و دلیل واضح آن تعداد مبتلایان دیابت نوعII می باشد که درصد بیشتری از افراد را درگیر می کند (21).
1-2-2- پاتوژنز و ژنتیک:
دیابت نوع I به دلیل اثرات متقابل عوامل ژنتیکی، محیطی و ایمونولوژیکی می باشد. افراد مستعد به ابتلاء به دیابت در بدو تولد، اگر چه دارای سلول های بتای طبیعی هستند ولی به تدریج تخریب در این سلول ها رخ می دهد و به شکل پیش رونده ای میزان انسولین مترشحه کم می شود ولی تحمل گلوکز در آنها طبیعی باقی می ماند تا اینکه تخریب سلول های بتا به 80 درصد برسد که در این صورت مقدار انسولین ترشحی جوابگوی تحمل گلوکز نخواهد بود (81). از نظر ژنتیکی، دوقلوه های همسان برای ابتلا به دیابت با یکدیگر اختلاف دارند که نشان می دهد عوامل مهم دیگری به غیر از ژنتیک، در ایجاد بیماری دخیل باشند. گفته می شود که مولکول های DR4 و DR3 سیستم HLA در بروز دیابت نوعI ، نقش مهمی در شناخت و پاتوژنز بیماری دارند (7). 95-90 درصد افراد مبتلا، اینها پلوتیپ ها را دارند و به همین جهت به این ژنها، ژنهای دیابت زا22 می گویند (164). افرادی که DR4 و DR3 را با هم دارند، به طور میانگین، 2/19 درصد ریسک بالاتری برای ابتلا به بیماری دارند و وجود یک هاپلوتیپ یا نداشتن آنها به ترتیب این ریسک را حدود 7/4 و 8/1 درصد نشان می دهد (7). در NIDDM استعداد ژنتیکی و سابقه خانوادگی مهم می باشند و این همزمانی در دوقلو های همسان نزدیک به 100 درصد می رسد ولی در IDDM حدود 50-30 درصد گزارش شده است(99).
بیماری دیابت شیرین وابسته به انسولین دارای دو زیر گروه IB,IA است که در نوع IA نشانگرهای ایمونولوژیکی یافت شده اند و تخریب سلول های بتا بوسیله آنتی بادی ها رخ داده است (56). این آنتی بادی های ضد سلول جزیره ای در 95-60 درصد افراد مبتلا تشخیص داده شده و یکی از شاخصهای مهم برای تشخیص و پیش بینی ابتلاء به دیابت می باشند. اگر چه این آنتی بادی ها در طی پنج سال بعد از تثبیت بیماری از بین می روند (164). در نوع IB که بیشتر در نژادهای آمریکایی – آفریقایی دیده می شود، نشانگرهای ایمونولوژیکی وجود ندارند و مکانیسم آن به درستی مشخص نیست اگر چه کاهش انسولین و حالت کتوزی در آنها دیده می شود(56).
یکی از نقاط شایع پاتوژنز، مقاومت به انسولین می باشد و گمان می رود که مکانیسم آن، نقص انتقال پیام از طریق فسفاتیدیل اینوزیتول-323 (PI3) باشد. این نقص باعث کاهش جابجایی 24 GLUT4 به غشاء پلاسمایی می شود ولی نکته جالب توجه این است که تمام مسیرهای انتقال پیام از طریق انسولین به اثرات آن مقاوم نیستند مثل مسیرهای که ریشه و تمیاز سلولی را کنترل می کنند و بالا رفتن ترشح انسولین ممکن است سبب افزایش اثرات انسولین در این مسیرها گردد(99). براساس نظریه جدید دیگر، افزایش سطح اسیدهای چرب که یکی از ویژگی های چاقی می باشد، می تواند باعث مختل شدن مصرف گلوکز در عضله اسکلتی و اختلال عملکرد سلول های پانکراس و پیشبرد تولید گلوکز توسط کبد شود، که در پاتوژنز دیابت نوع II نقش دارند (50).
همانطور که گفته شد آنتی بادی های ضد سلول جزیره ای به ?- cell antigen متصل می شوند. اتو آنتی ژن ?-cell، گلوتامیک اسید دکربوکسیلاز25 می باشد و سنتز GABA را کاتالیز می کند و دو ایزوفرم دارد. این ایزوفرم ها هومولوگی از پیتیدی در کوکساکی ویروس26 هستند که باعث دیابت نوع I


پاسخ دهید